Z dniem 31 grudnia 2014 r. do polskiego porządku prawnego wprowadzone zostały znacznie zliberalizowane regulacje, pozwalające niewypłacalnym konsumentom na szybsze i sprawniejsze przeprowadzenie postępowania o ogłoszenie upadłości konsumenckiej.

Czym jest upadłość konsumencka i kto może wnioskować o jej ogłoszenie?

Upadłość konsumencka jest to postępowanie sądowe, przewidziane dla osób fizycznych, konsumentów, którzy stali się niewypłacalni. Niewypłacalnością z kolei, to stan którym dłużnik nie jest w stanie wykonywać swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, czyli nie ma środków pieniężnych za zaspokojenie codziennych potrzeb, a także na spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań.

Przeprowadzenie postępowania o ogłoszenie upadłości konsumenckiej uprawnia do:

  1. Oddłużenia niewypłacalnego konsumenta, czyli na umorzenie całości bądź części jego długów posiadanych wobec szeregu wierzycieli, których nie jest on, ani też nie będzie w najbliższej przyszłości spłacić,
  2. Odzyskania, czyli windykacji należności od niewypłacalnego konsumenta przez jego wierzycieli

Przede wszystkim jednak, upadłość konsumencka ma za zadanie umożliwić zwolnienie konsumenta z długów. Oznacza to więc, że ma ona prowadzić do umorzenia zobowiązań, które powstały przed dniem ogłoszenia upadłości, a które nie zostały zaspokojone w postępowaniu upadłościowym lub w wyniku wykonania ustalonego sądownie planu spłaty.

Wyjątkowo przepisy dopuszczają także możliwość oddłużenia konsumenta, bez wykonywania planu spłaty, które ostatecznie doprowadzi do umorzenia przez Sąd upadłościowy długów konsumenta. Należy jednak pamiętać, że warunkiem zastosowania przez Sąd takiego trybu postępowania, jest uczciwe i zgodne z prawem działanie po stronie konsumenta, tak przed wszczęciem postępowania o ogłoszenie upadłości, jak i w jego toku. Oznacza to, że postępowanie o ogłoszenie upadłości bądź o oddłużenie nie będzie mogło znaleźć zastosowania w sytuacji, gdy konsument:

  • doprowadził do swojej niewypłacalności w sposób umyślny bądź na skutek rażącego niedbalstwa,
  • podejmował działania na szkodę swoich wierzycieli,
  • w toku postępowania ukrywał majątek,
  • nie wykonywał innych obowiązków wynikających z ustawy.

Co istotne – w postępowaniu upadłościowym dochodzi do likwidacji, poprzez sprzedaż, całego bądź części majątku konsumenta. Środki ze sprzedaży majątku mają służyć zaspokojeniu roszczeń wierzycieli, którzy w wyznaczonym im przez Sąd upadłościowy terminie, dokonali zgłoszenia przysługującej im wobec konsumenta wierzytelności.

Warto wskazać, że istotną rolę w postępowaniu upadłościowym pełni osoba wyznaczonego przez Sąd upadłościowy Syndyka, który oprócz szeroko pojętej likwidacji majątku konsumenta, dokonuje wcześniej spisu jego majątku, który kolejno spienięża, a także weryfikuje zgłaszane przez wierzycieli wierzytelności, wypłacając im jednocześnie należne środki.

Kto może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub likwidację majątku?

Niezwykle istotnym jest to, że postępowanie upadłościowe wszczynane jest tylko i wyłącznie na wniosek konsumenta. Wniosek do Sądu nie może zostać złożony ani przez wierzyciela, ani prokuratora, ani też organizację społeczną. Postępowanie nie może zostać wszczęte również przez Sąd z urzędu. Zatem, wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej może złożyć osoba fizyczna, która:

  • nie prowadzi działalności gospodarczej lub
  • przestała być wspólnikiem osobowej spółki handlowej jeżeli od dnia wykreślenia z właściwego rejestru upłynął rok (art. 4911 p.u.n. oraz 8 p.u.n.)

Powyższe, wyklucza złożenie wniosku o ogłoszenie konsumenckiej przez spółkę bądź wspólnika spółki osobowej, fundację, stowarzyszenie, osobę prowadzącą działalność gospodarczą, ale także małżeństwo. Przepisy dopuszczają złożenie takiego wniosku osobno przez każdego z małżonków, przy spełnieniu przez nich pozostałych kryteriów, przewidzianych ustawą.

Ocena zasadności wniosku o ogłoszenie upadłości

To czy konsumentowi przysługuje prawo do zgłoszenia swojej upadłości, podlega ocenie przez wyznaczonego sędziego-komisarza, który dokonuje oceny uczciwości płatniczej konsumenta na podstawie złożonych przez niego oświadczeń oraz załączonych do wniosku dokumentów. W przypadku spełnienia, którejkolwiek z przesłanek negatywnych, wniosek zostanie przez Sąd oddalony.

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze wskazuje w art. 4914, że wniosek taki podlega oddaleniu, jeżeli:

a) dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.

b) w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku:

  • w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe według przepisów tytułu niniejszego, jeżeli postępowanie to zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek dłużnika,
  • ustalony dla dłużnika plan spłaty wierzycieli uchylono na podstawie przepisu art. 49120,
  • dłużnik, mając taki obowiązek, wbrew przepisom ustawy nie zgłosił w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości,
  • czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli, chyba że przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

c) w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań, chyba że do niewypłacalności dłużnika lub zwiększenia jej stopnia doszło pomimo dochowania przez dłużnika należytej staranności lub przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi,

d) dane podane przez dłużnika we wniosku są niezgodne z prawdą lub niezupełne, chyba że niezgodność lub niezupełność nie są istotne lub przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

Plan spłaty wierzycieli

W pierwszej kolejności wskazać należy, że dokonując ustalenia planu spłaty wierzycieli, Sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego (konsumenta), konieczność utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, w tym ich potrzeby mieszkaniowe, wysokość niezaspokojonych wierzytelności i realność ich zaspokojenia w przyszłości.

W samym postanowieniu o ustaleniu planu spłaty wierzycieli Sąd określi, w jakim zakresie i w jakim czasie, nie dłuższym niż trzydzieści sześć miesięcy, upadły jest obowiązany spłacać zobowiązania uznane na liście wierzytelności sporządzonej przez syndyka, niewykonane w toku postępowania na podstawie planów podziału, oraz jaka część zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu spłaty wierzycieli. W przypadku zaś zobowiązań powstałych po ogłoszeniu upadłości i niewykonanych w toku postępowania, uwzględnia się w planie spłaty wierzytelności w pełnej wysokości, przy czym ich spłata może być rozłożona na raty na czas nie dłuższy niż przewidziany na wykonanie planu spłaty wierzycieli.

Niezwykle istotnym jest ciążący na upadłym obowiązek składania sądowi corocznie, do końca kwietnia, sprawozdania z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy, w którym wykazać należy osiągnięte przychody, spłacone kwoty oraz nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ostatni kwartał okresu sprawozdawczego, ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Do sprawozdania załącza się także kopię złożonego rocznego zeznania podatkowego. Jeżeli upadły, nie może w wyznaczonym terminie wywiązać się z nałożonego na niego planu spłaty wierzycieli, Sąd wyjątkowo może dopuścić możliwość wydłużenia terminu realizacji planu spłaty o kolejne 18 miesięcy.

W przypadku zaś, gdy Sąd stwierdzi, że osobista sytuacja upadłego wskazuje na to, że nie będzie on zdolny do dokonania jakichkolwiek spłat w ramach ustalonego planu spłaty wierzycieli, dokona on umorzenia zobowiązań upadłego, bez ustalania planu spłaty wierzycieli.

Czytaj także: Upadłość konsumencka – w jaki sposób i gdzie należy zgłosić upadłość konsumencką

apl. adw. Aleksandra Krauze