Prawo spadkowe pozwala zostać spadkobiercą każdej osobie, bez względu na to, czy jest pełnoletnia, czy jest jeszcze dzieckiem. Od strony prawnej, więc dziecko, które nie ukończyło 18 lat, może odziedziczyć spadek na podstawie testamentu lub w ramach tzw. dziedziczenia ustawowego. Nie zawsze jednak status spadkobiercy, jest dla małoletniego dziecka korzystny, co ma miejsce najczęściej wówczas, gdy spadek jest obciążony długami. Sprawdźmy więc, co należy wiedzieć na temat prawnych możliwości odrzucenia spadku w imieniu małoletniego dziecka. 

Dziedziczenie długów

Jak już powszechnie wiadomo, w skład spadku nie wchodzi jedynie majątek, ale również długi, jeżeli spadkodawca nie uregulował ich do dnia swojej śmierci. Nie można stać się spadkobiercą w sposób wybiórczy, decydując się na przyjęcie samych aktywów, odrzucając jednocześnie pasywa spadku. Każda osoba powołana do spadku, może podjąć decyzję, czy chce spadek przyjąć czy też go odrzucić.

Bardzo często zdarza się, że małoletnie dziecko nie dochodzi do spadku po swoich rodzicach, lecz dziadkach, bądź innych, dalszych krewnych, ponieważ jego ojciec lub matka, postanowili odrzucić przypadający im spadek.  Zgodnie z art. 1020 k.c. osoba, która spadek odrzuciła, traktowana jest tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. W praktyce, więc rodzice odrzucając spadek obciążony długami, wprawdzie sami uwalniają się od niechcianych zobowiązań, ale problem ten zaczyna wówczas dotyczyć ich dzieci. Jeśli zatem rodzic złoży oświadczenie o odrzuceniu spadku, to długi przechodzą automatycznie na dzieci. Wówczas, gdy dziecko ma już skończone 18 lat, musi samo zająć się kwestią przyjęcia lub odrzucenia spadku. Zupełnie inaczej ma się, zaś sytuacja niepełnoletniego dziecka.

Oświadczenie o odrzuceniu spadku 

W wypadku dziecka, które nie ukończyło 18 lat, decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w jego imieniu podejmują rodzice. Wynika to, bowiem z reguł władzy rodzicielskiej i tzw. przedstawicielstwa. To rodzice są, więc uprawnieni, aby złożyć oficjalne oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego spadkobiercy. W wypadku spadków po osobach zmarłych po dniu  17.10.2015 r., dziecko może, więc ponosić odpowiedzialność za długi spadkowe z tzw. dobrodziejstwem inwentarza. Ewentualne długi trzeba będzie zatem spłacić do wysokości stanu czynnego spadku, a wierzyciele spadkowi mogą domagać się spłaty od razu, jeszcze przed ukończeniem przez dziecko 18 roku życia.

O ile jednak osoba pełnoletnia może chcieć odrzucić spadek i pozostaje to w sferze jej swobodnej decyzji, o tyle decyzja rodzica o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka, które nie ukończyło 18 lat, jest prawnie ograniczona.

Zgodnie z art. 101 § 3 k.r.o. rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Za czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu uznaje się m.in. odrzucenie spadku w imieniu dziecka. Prawo uznaję taką czynność za na tyle poważną, że nie można jej pozostawić swobodnemu uznaniu rodziców. Przepis ten ma, więc na celu ochronę dziecka przed lekkomyślnymi, nierozważnymi posunięciami rodziców, które mogę ujemnie wpłynąć na sytuację majątkową dziecka. Aby, móc zatem odrzucić spadek w imieniu dziecka, należy wystąpić do Sądu o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka.

Zgoda Sądu Rodzinnego

Rodzice, którzy chcą odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka, muszą skierować pisemny wniosek do Sądu Rodzinnego. Wniosek musi zawierać:

1) dane dziecka, w tym jego numer PESEL,

2) dane rodziców,

3) informacje o spadku,

4) przyczyny, dla których odrzucenie spadku jest korzystne dla dziecka,

5) wymienienie dowodów, które potwierdzają ww. okoliczności

Wniosek trzeba złożyć do Sądu Rejonowego Wydziału Rodzinnego, w którego okręgu zamieszkuje dziecko wraz rodzicami. Natomiast w wypadku, gdy rodzina zamieszkuje za granicą, sprawa bardziej się komplikuje i wybór właściwego Sądu nie jest już tak oczywisty. Aby uniknąć uchybień proceduralnych, wskazanym jest zwrócić się w tej kwestii o poradę prawną do adwokata, zanim sprawę skierujemy do Sądu.

Sąd Rodzinny zbada sprawę, mając na względzie zasadę dobra dziecka. Jeżeli Sąd uzna, że odrzucenie spadku w imieniu dziecka spowoduje jego prawną ochronę, wyda zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka.

Termin na odrzucenie spadku w imieniu dziecka

Termin, w którym należy złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku wynosi 6 miesięcy.
W przypadku dziecka, które nie ukończyło 18 lat, liczy się on od dnia, w którym jego rodzic złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku, bądź na innej podstawie nie odziedziczył spadku. W oznaczonym terminie trzeba, więc wystąpić do Sądu o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Nie należy obawiać się tego, że termin 6 miesięcy na odrzucenie spadku w imieniu dziecka upłynie, zanim Sąd rozpozna wniosek. Zgodnie, bowiem z postanowieniem Sądu Najwyższego (III CSK 329/15) ww. termin nie biegnie do czasu zakończenia sprawy przed Sądem Rodzinnym.

Bezwzględnie jednak trzeba pamiętać o tym, że wydane przez Sąd zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, nie zastępuje oświadczenia o odrzuceniu spadku. Po otrzymaniu postanowienia Sądu, rodzice muszą więc koniecznie udać się do notariusza, celem złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku i w tym celu muszą okazać notariuszowi egzemplarz decyzji Sądu.